Feeds:
Yazılar
Yorumlar

Posts Tagged ‘şiirde anlam’

Şiirde anlam sorunu, dönüp dönüp tartışılan bir konudur. böyle olmasının temel nedeni de bence, anlam kavramının kişilere göre değişen tanımıdır. Melih Cevdet Anday, unutamadığım bir yazısında, “Şiir doğa gibidir, doğanın anlamı olmadığı gibi şiirin de anlamı yoktur,” demişti.

Burada söylenmek istenen elbet, düzyazıdaki anlamın şiirde aranmaması gerektiğidir. Melih Cevdet’in dediğine koşut söylersek, doğada bulduğumuz anlamı şiirde de bulabiliriz. Çünkü rüzgâr da, deniz de, ağaçlar da bize birşeyler söyler.

Şiirin söyledikleri de kimi zaman onların söyledikleri gibidir. Ayrıca nasıl rüzgâr ya da deniz her birimize ayrı şeyler söylerse şiirlerde de her birimiz ayrı anlamlar bulabiliriz. Bu da çok katmanlı bir anlatım biçimi olan şiir için en doğal sonuçtur.

Hiçbir şair, anlamsız şiir yazayım diye yola çıkmaz. Anlatılamamış bir şeyi anlatmak üzere yola çıkar. Hem söyleyecek bir şeyi olmayandan şair olduğu da görülmüş şey değildir. Şairin kimi zaman dizeleri, kimi zaman hayatı, kimi zaman yalnızca varlığı anlam taşır.

İlhan Berk’in bugünlerde çıkan Şeyler Kitabı, bu tartışmaları yeniden alevlendirebilir. Çünkü bu kitabındaki şiirlerde hayatın nesnelerine çeviriyor bakışını şair. Önceki yıllarda Ev (1997), ve Çok Yaşısın Sayılar (1998) adlı iki kitabı yayımlanmış, bu kitaplarda sayılara ve eve nesneler olarak yaklaşmıştı.

Sayıların soyut kavramlar oluşu, onlardan çıkacak şiiri de elbet soyut kılıyor: “2, Kendini ağaçlıklı bir sokak olarak görür.” dediğinizde bunu her okur kendi hayal gücüne göre algılar.

Buna karşın ev somut bir nesnedir. Elimizle dokunabildiğimiz, tanımlayabildiğimiz bir nesne: Duvarı, penceresi, kapısı, çatısıyla bin bir unsuru buluşturan, bütün bunları da insanla birleştiren bir mekân.

Şair, eve, onun unsurlarına bakarken de onlara tıpkı sayılar gibi soyut kavramlar olarak yaklaşıyor: “imgeler dünyasının kapılarını çalar” dediği ev kavramında imge avına çıkıyor ve bol bol da gereç buluyor şiirine.

İlk kez yayımlanan “Bir Şey Olanlarla Bir Şey Olmayanlar” bölümünde ise çamurdan eldivene, taştan ağaca dek çok farklı nesnelere ilişkin şairin yaklaşımlarını buluyoruz. “Masa” şiirinde, “şeylerin de bir yaşamı vardır, kendine göre,” diyor.

İşte şairin bu kitabında şiir yoluyla aramaya çalıştığı da bu şeylerin yaşamlarıdır. Olağan dünyada, günlük akıl yürütmelerle akıl erdiremediği şeylere, şiir yoluyla yaklaşmak, onları şiir yoluyla bir anlama kavuşturmak istemektedir.

Belki bu noktada okurla şairi buluşturabiliriz: Okur da kendince nesneler üzerinde düşünmüş ya da onların anlamları, insanla, öteki nesnelerle ilişkileri üzerinde düşünmeye eğilimliyse şairin açtığı yolda o da yürüyebilir.

Bir de şu olabilir: Her gün hayatımızın içinde olan nesnelere bir kez de şairin bakışıyla, alışık olmadığımız imge dünyasıyla bakmayı denersek, yeni bir bakış kapısına kavuşabiliriz.

İlkçağdan bu yana düşünenler, hep anlamaya, anlatmaya, tanımlamaya çalışmışlar çevrelerindeki dünyayı. Kimi bunu felsefeyle yapmış, kimi şiirle, kimi müzikle. Bu nedenle felsefe, matematik, şiir, müzik… biri nerde biter, öteki nerde başlar kestirmek zordur.

Şeyler Kitabı, biraz da bu sınırlarda dolaşmasıyla ilginç gelebilir. Ama günlük hayatı gördüğüm kadarıyla algılamak bana yeter derseniz hiç yaklaşmayın bu kitaba.

Behçet Necatigil’in Evler kitabıyla İlhan Berk’in Ev’ini yan yana okumak da, okur için iki ünlü şairin, nasıl birbirinden farklı bakış açıları olabileceğini göstermesi bakımından ilgi çekici olabilir.

Hem nesnelerin dünyası böyledir.

Bilinmezin tadını çıkarırlar.

Ta baştan özgürlüğü seçmiştir bahçe.

Reklamlar

Read Full Post »