Feeds:
Yazılar
Yorumlar

Posts Tagged ‘Rafael Alberti’


“Yirminci yüzyılı yaşadım” der ya, Melih Cevdet Anday, “Yağmurun Altında” adlı şiirinde; yüzyılı boydan boya yaşayan, yüzyılla birlikte anılacak büyük şairlerden biri de geçen hafta ölüm haberini gazetemizde okuduğum Rafael Alberti’dir (1902-1999).

23 yaşında yayımladığı ilk kitabı ile ulusal şiir ödüllerinden birini kazanan Alberti, dört yıl sonra 1929’da yayımlanan Sobre los Ángeles (Melekler Üstüne) ile çağdaş şiirin büyük ustaları arasında sayılmaya başlandı.

Alberti de, çağdaşı Lorca gibi halk türküleri geleneğine yaslanan bir şairdir. Ancak bu kitabıyla geleneksel söyleyişleri aşıp, hem özde hem de biçimde yeni, olgun, özgün bir şiir sesi ve evrenine ulaşır.

Dönemin çoğu öteki şairleri gibi o da sol düşüncelere bağlanır.

İspanya İç Savaşı’nda, Cumhuriyetçilerin yenilip faşist Franko’nun ta 1975’e dek sürecek uzun diktatörlüğü başlayınca Alberti’ye de sürgün yolları görünür. Bir süre Fransa’da kaldıktan sonra Arjantin’e yerleşir.

Henüz kırk yaşındayken (1942), Yitik Koru adlı özyaşam öyküsünü yayımlar. Ahmet Cemal’in dilimize kazandırdığı bu yapıt, şairin doğumundan 1931 yılına kadar olan yirmi dokuz yıllık yaşamını yansıtır. Yapıt bir şairin gelişim süreçlerinin izlenebildiği, bütün şiirseverlerin ilgiyle okuyabilecekleri benzersiz bir güzelliktedir.

Arjantin yıllarında da şiir yazmayı sürdürdü Alberti. Yeni şiir kitapları yayımladı. Yeryüzü ölçeğindeki ünü arttı. 1961’de İtalya’ya yerleşti. 1975’de de Franko faşizminin yıkılmasıyla ülkesi İspanya’ya geri dördü.

O günlerde sürgünden dönüşünü anlatan bir şiirinin Erdal Alova tarafından yapılmış çevirisi yayımlanmıştı “Politika” gazetesinde. O çok güzel şiire bir daha kitaplarda rastlayamadım.

1978’de de Sürgünden Şiir adlı kitabı yayımlandı ülkemizde Ülkü Tamer’in çevirisiyle.

İngiliz eleştirmen C. M. Bowra, 20. yüzyılın ilk yarısındaki yenilikçi şiir akımlarını incelediği Yaratıcı Deney (Çevirenler: Erdal Alova, Dilek Aksu, Kemal Atakay, Nesrin Kasap, Adam yayınları) adlı kitabında, Alberti’ye de bir bölüm ayırarak, onun çağdaş şiire getirdiği katkıları irdeler.

Buna göre, “Alberti’nin şiiri, güçlü bir zihin ile sağlam bir istencin, birçok insanın karşı koyamayacağı kadar büyük olan kimi güçlerle verdiği savaşımın şiiridir.” (s. 254)

“Alberti gerçek anlamda şiir olana yönelik keskin içgüdüsüne uyarak Sobre los Ángeles’e o kendine özgü görkemini verir, ama sonuçta, bu yaratıcı içgüdüye eşlik eden o gerçekliğe ilişkin zihinsel tutku ile tutkulu özlem de bu içgüdüden daha az önemli değildir. Alberti bu tutku ve özlemle hem şiirini başka insanların deneyimiyle bağıntılı kılar, hem de şiirine hiçbir şeyin sarsamayacağı bir güç katar. Kitaptaki her şiirde, bu sağlam gerçeklik temelinin, yaşanan deneyimleri hiçbir romantik ya da duygusal görüşe öncelik tanımadan olduğu gibi betimleme kararlılığının varlığını sezebilir. Alberti, özellikleri ve istemleri, sanatlarına yönelttikleri ilgi yoğunluğunu aynen gerçekliğe de yöneltmek olan, böylece de şiir sanatını yüzyılın başlarında, kendine ve yaşama karşı yapmacıklaştırdığı suçlamasından kurtaran, çağının en iyi ozanları arasında yer alır.” (s. 262)

Çağdaş şairler, yine Bowra’nın deyişiyle, “yaratma güçlerini, gerçekliğe ulaşma tutkularıyla birleştirerek, bize yalnızca her yaratıcı deneyden beklediğimiz o yabancı coşkuyu duyurmakla kalmamış, ürünlerinin içinde yaşadığımız gerçek dünyayla yakından ilintili olduğunu görmemizden kaynaklanan bir güven ve süreklilik duygusu da vermişlerdir.”

Ülkemizde çok fazla tanınmayan Alberti de işte çağımızın böylesi şairlerinden biriydi.

Boşuna değil yanımda uyanışın,

bugün yanımda uyanışın

koruların dayanıklı gücüyle korunan

çitlenbik çalılarının arasında,

gizli böğürtlenlerin arasında.

Hep mutlu ol yaprak, güz nedir bilme,

o kör, ışıklı yılların kokusunu

minicik kıpırtısıyla bana getiren yaprak.

(Türkçesi:Ülkü Tamer)

Reklamlar

Read Full Post »

Devlet yönetimimizin ilginç bir tutumu var: Kimi konularda dediğim dedik tavrından hiçbir biçimde vazgeçmiyor. Sözgelimi Rıfat Ilgaz, bu nedenle bütün yaşamı boyunca olmadık baskılara uğradı, hiç hak etmediği çileler çekti.

Dün ölümünün 40. yılında anılan Nâzım Hikmet de böylesi yazarlarımızdan.

Ölümünün ardından 40 yıl geçmesine karşın Nâzım Hikmet’le ilgili önyargıların, korkuların, çekingenliklerin ortadan kalktığını söyleyebilmek zor.

Yirminci yüzyıl boyunca pek çok ülkede baskı yönetimleri hüküm sürdü. Bu yönetimlerin ilerici sanatçılarla araları hiç iyi olmadı. Yunanistan’da Albaylar Cuntası boyunca ülkenin önde gelen şairlerinden Yannis Ritsos, toplama kamplarında, sürgün adalarında yaşadı ama 1974’te demokrasiye geçilir geçilmez, o da olağan hayatına döndü, üzerindeki bütün baskılar kalktı.

İspanya’ya demokrasi 1975’te geldi. Kırk yıldır başka ülkelerde sürgünde yaşayan Rafael Alberti, yaşı yetmişi geçmişti, ülkesine döndü. Picasso, 1973’te öldüğünden o günü göremedi ama ünlü tablosu “Guernica”, Madrid’e dönüp Prado Müzesine yerleşti.

Böyle bakınca, tek parti yönetiminin 1938’de hapse attığı, Demokrat Parti yönetiminin 1951’de yurttaşlıktan çıkardığı Nâzım hikmet’in de 1961 Anayasası’yla birlikte ülkesine dönebilmesi, yasaklı kitaplarının yeniden yayımlanabilmesi gerekmez miydi?

Yönetimler değişiyor, baskıcı yönetimler devrilip, demokrat yönetimler geliyor ama gazeteler, 1962’de bile, “Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ” diye başlıklar atabiliyorlardı.

3 Haziran 1963’teki ölümü bile Nâzım Hikmet’in ülkesindeki durumunu değiştiremedi.

İlk kez 1965’te, “Yön” dergisinde bir şiiri yayımlandı. Ardından başka yayınlar birbirini izledi. Memet Fuat, annesinin sakladığı müsvettelerden aralarında Memleketimden İnsan Manzaraları’nın da olduğu dev yapıtları yayımladı. Ancak bu yayınları yapanlar, yıllar boyu mahkeme kapılarında, cezaevlerinde süründüler.

Şerif Hulusi’nin başlatıp Asım Bezirci’nin tamamladığı ilk Bütün Şiirleri çalışması 1975-80 arasında Cem Yayınevi’nce yayımlandı.

12 Eylül 1980 darbesiyle yeniden yasaklı günlere dönüldü. 1987-90 arası bu kez Adam Yayınları’nda Memet Fuat ve Asım Bezirci’nin emekleriyle şiir, oyun, roman, öykü, çeviri, yazı ve konuşmalarının toplandığı 26 kitaplık bütün oluştu.

1990’ların sonuna doğru Birleşmiş Milletler’in İstanbul’da gerçekleştirdiği Habitat toplantısının açılışında Cumhurbaşkanı’nın ağzından, “Yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür / Ve bir orman gibi kardeşçesine / Bu hasret bizim” dizeleri dökülüverdi.

2002, şairin doğumunun yüzüncü yılı nedeniyle Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı’nın girişimleri, Kültür Bakanlığı’nın geniş desteğiyle UNESCO tarafından bütün dünyada Nâzım Hikmet Yılı ilan edildi. Ülkemizde ve dünyada görkemli etkinlikler düzenlendi. Bunca coşkulu buluşmanın arasında bile yurttaşlığının iadesi için hazırlanan kararname Bakanlar Kurulu üyelerinin tümü tarafından imzalanmadığı için sonuçlanmadı. Ders kitaplarında şiirleri yer alamadı. Nâzım’dan korkanlar, korkularından kurtulamamışlardı hâlâ.

Nâzım Hikmet, yaşadığı yüzyılın önde gelen büyük şairlerinden biri olmasının yanında, hem ulusu, hem de bütün insanlık için bir simge kişilik olmuştu.

Savaşsız ve sömürüsüz bir dünyanın yanında, yalansız, insani bir dünyanın da simgesiydi. Türkiye’de hapiste yatarken de, Rusya’da bütün dünyanın tanıdığı bir şairken de aynı insandı. Düşünceleri her koşulda ve ortamda insani ve insandan yanaydı. İnsanın özüne ilişkin temel değerlerdi hep savunduğu.

Bu nedenle her okuyan onun şiirlerinde kendi hayatına, dünyasına ilişkin bir şey buluyor. Onun ürünlerine sinmiş insani değerler, onu bütün insanlığın ortak kültürel değeri kılıyor.

Demokratik görünümlü yöneticiler, yüreklerindeki karadan kurtulamadıkça Nâzım Hikmet korkularından da kurtulamayacaklar. Bu kimsenin değil, yalnızca onların sorunu.

Nâzım, yüzyıllar geçse de Ayasofya, Süleymaniye, Yunus Emre gibi değerini koruyacak ama onu halkından uzak tutmak için çaba gösterenlerin  ulaşacakları bir yer olmayacak.

4.6.2003

Read Full Post »